Historia parafii

1897 kalendarz liturgiczny diecezji lubelskiej - dekanat łukowski.

Znajdź akta stanu cywilnego w Łukowie

 

Parafia Rzymskokatolicka pw. Przemienienia Pańskiego w Łukowie, siedziba- Łuków, ul. Plac Narutowicza 2 (dawny Plac Pijarski), dekanat łukowski

Miejscowości w parafii w XIX wieku: Aleksandrów, Andrzejówka, Biardy, Czerśl, Dębowica, Domaszewnica, Gołaszyn, Gołąbki, Gręzówka Stara i Nowa (od 1938 odrębna parafia), Jadwisin, Jeziory, Józefów, Karwacz, Klimki, Krynka, Kryńszczak, Ludwinów, Ławki, Łazy, Łuków, Malcanów, Nurzyna, Poważe, Role, Ryżki, Sięciaszka, Suchocin, Suleje, Strzyżew, Świercze, Szczygły Górne i Dolne, Świdry, Świderki, Turze Rogi, Wagram, Wiatraki, Wójtostwo, Trzaskoniec, Wólka Świątkowa, Zalesie, Zarzecz, Zimnawoda, Żdzar.

Pierwotny kościół z 1250 r.,

W 1254 r. Próba utworzenia w Łukowie biskupstwa.

W 1803 r. kościół parafialny spalił się, a nabożeństwa przeniesiono do kościoła bernardynów.

W 1859 r. rząd rosyjski zamknął szkoły pijarskie i skasował zakony.

Obecny kościół parafialny murowany, wybudowany w latach 1733-1762 kosztem mieszkańców miasta Łukowa i okolic oraz pomocy kasztelana Jana Jezierskiego, staraniem OO. Pijarów.

Styl barokowy zbudowany według projektu Sollariego. Ołtarz główny z warsztatu Eliasza Hoffmana. Majstrem budowy kościoła był Kluk, ojciec słynnego przyrodnika Kluka.

Księgi metrykalne w parafii od 1810 r. Kronika parafialna od 1904 r.


 

Z kalendarza liturgicznego Diecezji Lubelskiej - rok 1897

Łuków

benef. I class. De primavera fund. dotaione et, erwectione Esiae paroch. nun constat. Esiam lign. Nativit. B. M. V. paroch. ab anno 1257 et usque ad 1803 extitisse, certum est.

Presens E. mur.

Transfigur. D. N. J. C., exstr. 1695 sumptu Joan Jezierski et Nobilium terrae Łukovien, pro PP. Scholar. Pijar., qui operam debant juventuti erudiendae. Postea, cum Eccl. Nativ B. M. anno 1803 passa fuisset incendium, officia mere parochialia in hac Eccl. peragi coeperunt. - N. a. c. 14 468

Cur. Jacob. Łubkowski, S. Th. C., Can. Eccl. CAthedr., ord. S. Stanisl. 2 cl. eques, Decanus, n. 27 Julii 1834, ord. 1858.

Vicarii:

1. Joseph. Kozłowski, n. 24 Mart. 1870, ord. 1894.

2. Joseph.- Adalb. Scipio del Campo, n. 6 Sept. 1870, ord. 1894.

Ecclesia mur. ibidem pt. suppres. ord. S. Fr. de observ. extr. 1770 a. ex eleemosynis fidelium, loco lign. fundate 1629 ab Erasmo Domaszewski.


 

W 1920r. Erygowano parafię przy Kościele Pobernardyńskim Podwyższenia Św. Krzyża obejmującą miejscowości: Aleksandrów, Dąbie, Dminin, Czerśl, Gołąbki, Jadwisin, Jeziory, Malcanów, Ryżki, Sięciaszka, Świdry, Zalesie, Żdżar i parafię w Zarzecu: Zarzecz, Olszewnica, Kownatki, Strzyżew, Suchocin.

Na mocy art.. 69 konstytucji z 1807r wprowadzony został w Księstwie Warszawskim Kodeks Napoleona, a wraz z nim urzędy i księgi stanu cywilnego. Dekret Króla Saskiego Fryderyka Augusta z 23.02. 1809r. regulował sposób prowadzenia akt stanu cywilnego (Dz PKW nr 9/10 art.. 1-12).

W zasadzie księgi mieli prowadzić świeccy urzędnicy, w praktyce obowiązki te powierzono duchownym. Na mocy Kodeksu Cywilnego Królestwa Polskiego (Postanowienie Rady Administracyjnej z 3.11. 1825 Dodatek do rozdz. IV Dz. P. KP T.10) w 1825r akta stanu cywilnego złączono z księgami kościelnymi.

Proboszcz parafii był jednocześnie urzędnikiem stanu cywilnego. Przepisy szczegółowo regulowały sposób prowadzenia ksiąg, ich kontroli (2 egz. protokółu sprawdzenia akt). Księgi prowadzono w formie duplikatów służących do zapisywania urodzeń, małżeństw, zgonów z jednego roku lub unikatów, gdzie zapisywano jeden rodzaj zdarzeń (tylko urodzenia, tylko małżeństwa, tylko zgonu) w jednej księdze z kilku lat aż do wyczerpania kart. Duplikaty przechowywały archiwa hipoteczne sądu pokoju, drugi w miejscu tworzenia. Nadzór nad księgami stanu cywilnego prowadzonymi przez proboszcza sprawował dziekan danego dekanatu oraz władze sądowe. Rada Państwa 04.06.1901r zwolniła sędziów pokoju z tego obowiązku (Zb. Pr i Rozp. Nr 67 poz.1346).

Postanowieniem księcia namiestnika z 3.11. 1825r do spisywania aktów stanu cywilnego wyznań niechrześcijańskich wyznaczeni zostali burmistrzowie lub ich zastępcy. 24.06.1836 ukazało się prawo o małżeństwie (DzP KP T.18), które skutki cywilne zawarcia aktu oddawało sądom cywilnym,ograniczało swobodę wyznania dzieci z małżeństw mieszanych - katolików z prawosławnymi (musiały przyjąć prawosławie). (od 1847r odstępstwo od prawosławia karano jako przestepstwo.) Początkowo księgi prowadzono w języku polskim, od 1.01. 1868r na mocy rozporządzenia Komitetu Urządzającego w języku rosyjskim. W okresie XX-lecia Kościół Rzymskokatolicki opierał się na Kodeksie Prawa Kanonicznego z 1917r.

Dekretem z 25.09.1945r wprowadzona została od 1.01. 1946r świecka rejestracja stanu cywilnego wykonywana przez świeckie urzędy stanu cywilnego (Dz.U. Nr 48 poz. 272 Prawo o aktach stanu cywilnego i 273 Przepisy wprowadzające prawo o aktach stanu cywilnego). Rozporzadzenie Ministra Administracji Publicznej i Sprawiedliwości z 24.11. 1945r w sprawie wykonywania prawa o aktach stanu cywilnego oraz przepisów wprowadzajacych to prawo (Dz.U. Nr 54 poz. 304) regulowało sposób funkcjonowania USC.

Bibliografia:

  • Prawo cywilne obowiązujace w guberniach Królestwa Polskiego T. I Petersburg 1875.
  • Zbiór przepisów prawnych w sprawach rejestracji stanu cywilnego wydanych po odzyskaniu niepodległości państwowej Warszawa 1931opr. J. Litwin, A. Rżewski  schowaj

Cz.1 Akta urodzeń, małżeństw, zgonów (duplikaty) 1869-1879 sygn. 1-11, Cz.2 Akta urodzeń, małżeństw, zgonów (duplikaty) 1880-1900 sygn. 12-32, akta urodzeń, małżeństw, zgonów 1829, 1901-1911 sygn. 33, 35-45, dokumenty do małżeństw 1823 sygn. 34, akta urodzeń, małżeństw, zgonów 1912 sygn. 46 Akta z lat 1810-1868 przechowuje AP Lublin zespół 35/1872/0. Akt nie mikrofilmowano

Łuków należy do najstarszych miast wschodnich kresów dawnej Polski, a z pewnością jest najstarszym w ich części środkowej. Jego początki giną w pomroce dziejów. Ich burzliwość powodowała kolejne zniszczenia, poza materialną substancją i ludnością, również bezpowrotne przepadki szeregu dokumentów. Niestety, to samo odnosi się również do spraw kościelnych, dziejących się w tych samych czasach.

Pierwotny kościół, do którego zostali sprowadzeni Templariusze pochodzi z 1250 roku. Rycerski zakon do Łukowa sprowadził Bolesław Wstydliwy. Ten sam władca dołożył również wszelkich starań, aby w 1254 roku w Łukowie zostało utworzone biskupstwo. Jednak z braku odpowiednich pomieszczeń postanowiono, że zostanie ono przeniesione do Chełma.

 

KolegiataKościół po raz pierwszy został spalony w 1260 roku i został odbudowany najprawdopodobniej w dość krótkim czasie, gdyż w tym samym wieku Łuków jest jednym z pięciu dekanatów powierzonych przez biskupów krakowskich archidiakonatowi lubelskiemu. Przez jakiś czas brak jest wiadomości o losach kościoła parafialnego. Z historii diecezji krakowskiej dowiedzieć się można, że około roku 1440 był w Łukowie drewniany kościół pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny. Jednak ogromny pożar w 1533 roku zniszczył go całkowicie. Odbudowany został w 1588 roku przez rodzinę Mniszków, spłonął ponownie w 1656 roku. Na miejscu tego kościoła stanęła kaplica pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny a około roku 1700 została wzniesiona drewniana świątynia pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny, która spłonęła w 1782 roku. Po kilku latach ksiądz proboszcz Maksymilian Szaniawski wzniósł na pogorzelisku kaplicę, która spłonęła ulegając całkowitej zagładzie w 1803 roku. Pieniądze uciułane na odbudowę kościoła przez proboszcza ks. Jana Szyszkowskiego złupili Austriacy w latach 1800-1812.

 

Historia obecnej świątyni wiąże się z przybyciem do Łukowa zakonu Kleryków Regularnych Ubogich Matki Bożej Szkół Pobożnych, pospolicie zwanego Zakonem Pijarów. Kolegiata O sprowadzeniu zakonników na ziemię łukowską zadecydowała inicjatywa stanu szlacheckiego. Do łukowskich inicjatorów założenia szkoły i sprowadzenia Pijarów należeli przede wszystkim: Jan Dominik Jezierski - sędzia Ziemi Łukowskiej, jego brat Krzysztof Jezierski, Stanisław Rozwadowski - chorąży Ziemi Łukowskiej oraz Adam Szaniawski - pisarz Ziemi Łukowskiej. Ludzie ci inicjując zbiórkę funduszy na osadzenie Pijarów w Łukowie, sami wnieśli poważne sumy od 1000 do 4000 polskich złotych. Budowę pomieszczeń szkolnych zakończono w 1701 roku, wtedy też Pijarzy rozpoczęli nauczanie. Można dodać, że w krótkim czasie szkoła pijarska w Łukowie stała się jedną z przodujących w Polsce a w roku 1785 pijar ks. Stanisław Konarski, współtwórca Komisji Edukacji Narodowej, poparł przejście tej szkoły pod bezpośredni zarząd KEN. W 1704 roku rozpoczęto budowę kościoła, którą to zakończono w 1712 roku, jednak wskutek pożaru w 1725 roku budynek uległ zagładzie.

W 1733 roku kosztem mieszkańców miasta Łukowa, okolic oraz właścicieli ziemskich rozpoczęto budowę nowej świątyni oraz pomieszczeń zakonnych. Projekt kościoła i budowy wykonał królewski architekt - Antonio Solari (kierownik budowy Zamku Warszawskiego i innych obiektów stolicy), po naradzie z architektem księcia Sanguszki Pawłem Fontaną. Majstrem na budowie w latach 1750-1762 był zubożały szlachcic Jan Krzysztof Kluk, ojciec ucznia szkoły pijarskiej, późniejszego znakomitego przyrodnika Krzysztofa Kluka. Budowę świątyni ukończono w 1762 roku.

 

Wygląd obecny Kościoła niewiele różni się od dawnego. Stojąc twarzą do budynku widzimy okazałą estetyczną fasadę, ozdobioną dwiema wieżami, zwieńczonymi hełmami krytymi blachą i krzyżami na ich szczytach. Styl budowy określa się na późnobarokowy. Kościół obejmuje trzy nawy: główną - środkową i dwie boczne, a mając grube mury wewnętrznych filarów oddzielających wzajemne nawy, robi wrażenie niedużego wnętrza. W głównym ołtarzu z warsztatu Eliasza Hoffmana dominuje złocona rzeźba Chrystusa Przemienionego, zaś po bokach, oddzielone kolumnami rzymskimi znajdują się białe rzeźby proroków: Mojżesza z tablicami Dekalogu oraz Eliasza z księgą. Nad tabernakulum jest wyobrażenie Baranka z siedmioma pieczęciami Tajemnic Bożych. Całość głównego ołtarza zwieńcza wysoko złociste wyobrażenie Oka Bożej Opatrzności otoczone promieniami, zaś nieco niżej po bokach dwie postacie aniołów. W ołtarzu dominuje kolor biały i obfite złocenia.

 

15 czerwca 1997 roku śp. Ksiądz bp Jan Wiktor Nowak przy kościele Przemienienia Pańskiego erygował Kolegiatę Kapituły Kolegiaty Łukowskiej, a samą świątynię podniósł do godności Kościoła Kolegiackiego.

6 sierpnia z racji przypadającego w tym dniu Święta Przemienienia Pańskiego, w łukowskiej parafii pw. Przemienienia Pańskiego odbyły się uroczystości odpustowe.